Een weinig gebruikt bloedglucoseverlagend middel, dat ervoor zorgt dat koolhydraten in de darm langzamer worden verteerd. Daardoor wordt glucose geleidelijker in het bloed opgenomen, en ontstaan minder hoge glucose-pieken na de maaltijd.
Meer over tabletten
Als u verwerkt hebt en kunt aanvaarden dat u diabetes hebt, is het leven en omgaan met diabetes wat gemakkelijker, ook bij tegenslagen.
De plaats van diabetes in uw leven
Afvallen (of zo u wilt: afslanken, of vermindering van overgewicht) verbetert de gevoeligheid voor insuline. Dat is gunstig voor uw glucosewaarden, maar ook voor uw bloedvetten, bloeddruk, botten en gewrichten... Valt u flink af, dan kan uw medicatie vaak worden verminderd. Bij gebruik van insuline of SU-tabletten is dat zeker nodig om hypo's te voorkomen. Doorzettingsvermogen blijkt de belangrijkste factor voor succes.
Naar een goed gewicht
Er zijn wel medicijnen die bij ernstig overgewicht kunnen helpen bij afvallen, maar zij worden vanwege hun beperkte effect en bijwerkingen niet meer adviseerd. Bij extreem overgewicht kan worden gekozen voor een maag- (verkleinings) operatie.
Ernstig en extreem overgewicht
Medische term voor eiwit (speciaal albumine) in de urine. In een gezonde situatie bevat urine zelden eiwit. Eiwitverlies via de urine kan ondermeer veroorzaakt worden door blaasontsteking of nieraandoeningen. Bij mensen met diabetes kunnen de kleine bloedvaatjes van de nier zijn aangetast, waardoor eiwit in de urine komt. Dat heet diabetische nefropathie.
Diabetische nefropathie
Matig alcoholgebruik beschermt tegen hart- en vaatziekten. Alcoholische dranken beïnvloeden echter de bloedglucose en leveren calorieën.
Eten en drinken - Tussendoortjes, zoetstoffen en alcohol
Bovendien kan alcohol het "hypo-gevoel" verminderen, vooral bij type 1 diabetes.
Mogelijke gevolgen van een hypo - "Verminderd hypo-gevoel"
Allochtoon betekent: van een andere culturele achtergrond en volksaard dan de oorspronkelijke (autochtone) bevolking. De belangrijkste allochtone bevolkingsgroepen in Nederland zijn mensen van Turkse, Marokkaanse, Antilliaanse en Surinaamse afkomst. Ze hebben vaker aanleg voor diabetes,
Waarom ik?
maar ook andere voedings-gewoonten, en ze gaan doorgaans anders om met ziekten dan andere Nederlanders.
De alvleesklier (of pancreas) is een grote klier, direct achter de maag gelegen. Het grootste deel maakt spijsverterings-sap dat in de dunne darm terecht komt. Verspreid door de alvleesklier liggen miljoenen kleine eilandjes (eilandjes van Langerhans) met cellen die hormonen produceren. De zogenaamde bèta-cellen maken insuline. Alfa-cellen maken glucagon. Deze hormonen worden direct afgegeven aan het bloed.
Wat is diabetes?
Medische term voor het afzetten van ledematen, bij diabetes met name van een teen, voet of onderbeen.
Voetproblemen - Vervolg
Medisch term voor "pijn op de borst" door onvoldoende doorbloeding van de hartspier als gevolg van vernauwing van één of meer kransslagaders (=coronairvaten).
Hart- en vaatziekten - Overzicht
Sommige mensen met diabetes én hartlijden voelen deze pijn op de borst bij inspanning niet, en soms zelfs de pijn van een hartinfarct niet ("stil infarct"). Dat kan komen door zenuwschade aan het hart.
Autonome neuropathie - Hart en vaten
Op iets anticiperen betekent op iets vooruitlopen, van te voren al rekening houden met iets. Bij zelfregulatie b.v..: de dosis kortwerkende insuline zó afstemmen op het aantal koolhydraten die men denkt te gaan eten, dat de bloedglucose na de maaltijd niet te hoog oploopt.
Meer over zelfregulatie
Bij de apotheek haalt u medicijnen, en zonodig zelfcontrole- of injectiemateriaal. Apotheken bieden gelegenheid uw bloedglucosemeter te ijken, ze leveren de Diabetespas, en talloze informatie-folders. Op bijsluiters of folders over medicijnen staat soms dat die medicijnen de bloedglucose kunnen beïnvloeden. Dat weet de arts die ze voorschreef natuurlijk ook. Als de invloed klein is (b.v. bij de plastablet hydrochloorthiazide), is gebruik bij diabetes geen probleem. Als de invloed groot is (b.v. bij prednison), dan zal uw arts of apotheker u dat vertellen.
Als andere ziekten zich aandienen...
Term die gebruikt wordt voor (ongezonde) overmatige vetophoping in de buik.
Een gewichtig onderwerp - Middel- of buikomtrek
Afkorting van de Engelse term Alternative Site Testing, in het Nederlands ook wel Zelfcontrole Op Andere Plaatsen (ZOAP) genoemd. Als de vingertoppen te gevoelig zijn (geworden) kan dat, maar....
Zelfcontrole op andere plaatsten
Letterlijk: onafhankelijk, zelfstandig. Gebruikt in "autonome neuropathie", een vorm van zenuwschade aan de autonome (automatisch werkende) zenuwen, die inwendige organen als hart, maagdarmkanaal, blaas en geslachtsorganen beïnvloeden.
Diabetische neuropathie
Bij diabetes type 2 (ook als u insuline gebruikt) meestal geen probleem.
Autorijden en diabetes
Een weegschaal of balans dient om iets af te wegen. Bij diabetes wordt de term "in balans" bijvoorbeeld gebruikt om aan te geven dat de bloedglucose-verhogende factoren in evenwicht zijn met de glucose-verlagende factoren.
Uw diabetes in balans
We spreken ook over "energie-balans": dat betekent dat er evenveel calorieën worden ingenomen met de voeding als verbruikt om te leven en te kunnen inspannen.
Eten en drinken - Calorieën
De doelen die u probeert te bereiken met uw behandeling. Dat kunnen algemene doelen zijn,
Doelen van de behandeling - Voor u zelf
concrete veranderingen in leefstijl
Zelf haalbare doelen stellen
of de streefwaarden die u afspreekt voor glucosewaarden, HbA1c, bloedvetten en bloeddruk.
Streefwaarden
Omvat de behandeldoelen die u met uw diabetes-team afspreekt, maar ook hoe en binnen welke termijn u die probeert te bereiken.
Doelen van de behandeling - Het behandelplan
Een beroerte is meestal een herseninfarct, ontstaan door blokkade van een hersenvat; soms een hersenbloeding.
Hart- en vaatziekten - Overzicht
De naam van een groep bloedglucoseverlagende tabletten. In Nederland wordt daarvan alleen metformin gebruikt.
Behandeling - Tabletten
Het extra (buiten het normale insuline-schema om) spuiten van snel- of kortwerkende insuline om een te hoge bloedglucose omlaag te krijgen, in het kader van zelfregulatie.
Meer over zelfregulatie
Enkele bindweefselafwijkingen komen bij diabetes na langdurig verhoogde bloedglucosewaarden vaker voor dan bij mensen zonder diabetes.
Andere gevolgen
Komen bij mensen met diabetes veel voor. In de vorm van blaasontsteking (bacteriën groeien graag in urine met veel glucose) of als gevolg van autonome zenuwschade.
Autonome neuropathie - Blaas en seksuele functies
De bloeddruk is de druk die heerst in uw slagaders. Hoge bloeddruk geeft meer kans op hart- en vaatziekten.
Bloeddruk en bloedvetten - Hoge bloeddruk
Ook wel glucose-waarde, glucose-gehalte, glucose-spiegel, glucose-concentratie of kortweg glucose: de hoeveelheid glucose in het bloed op een bepaald moment, uitgedrukt in mmol/l (millimol per liter). Wordt gemeten in bloed uit een ader (door het lab) of met zelfcontrole via een vingerprik.
Wat doet insuline?
Een computergestuurd apparaatje waarmee via een vingerprik uw bloedglucose kan worden gemeten, in de huisartsenpraktijk of door uzelf in het kader van zelfcontrole.
Hoe doe ik dat? - Wat u nodig hebt
De meting kan door meerdere oorzaken soms niet lukken of onbetrouwbaar uitvallen.
Problemen bij bloedglucose-meting
Verzamelnaam voor alle soorten glucoseverlagende medicijnen bij de behandeling van diabetes.
Meer over tabletten - Overzicht tabletten
Verzamelnaam voor de verschillende vetten in het bloed.
Bloeddruk en bloedvetten - Bloedvetten
Een maat voor iemands gewicht in verhouding tot de lengte. De BMI zegt meer dan alleen het gewicht of iemand een gezond gewicht heeft, danwel overgewicht (met verhoogd risico op allerlei kwalen) of ondergewicht.
Een gewichtig onderwerp - Overgewicht
De buik- of middelomtrek is een maat voor vaststelling van de hoeveelheid buikvet.
Een gewichtig onderwerp - Middel- of buikomtrek
Overmatige vetophoping in de buik (appelvorm genoemd), welke meer kans geeft op hart en vaatproblemen dan vetophoping rond de heupen.
Een gewichtig onderwerp - Middel- of buikomtrek
Een calorie is een maat voor de hoeveelheid energie. Calorieën worden vooral geleverd door de vetten en koolhydraten in de voeding, en verbruikt door lichamelijke inspanning.
Eten en drinken - Calorieën
Cardio= het hart betreffend, vasculair= de vaten betreffend. Vooral gebruikt in termen als "cardiovasculaire aandoeningen"
Diabetische retinopathie
en "cardiovasculaire risicofactoren": alle factoren waarvan bewezen is dat ze bijdragen aan het ontstaan van hart- en vaatziekten.
Gevolgen van langdurige hyperglycemie
Medische term voor vertroebeling van de ooglens. Dat is vaak een gevolg van veroudering, maar kan bij diabetes op jongere leeftijd optreden.
Andere gevolgen
Een bindweefsel-aandoening (waarbij een zenuw in de pols bekneld raakt), welke bij diabetes vaker voorkomt dan zonder diabetes.
Andere gevolgen
Het meest bekende vet van alle vetten in het bloed, vaak verhoogd bij diabetes. We onderscheiden het totaal cholesterol (vaak kortweg cholesterol genoemd), en de twee vormen waarin het in het bloed wordt vervoerd: HDL- en LDL- cholesterol.
Bloeddruk en bloedvetten - Bloedvetten
Claudicatio (intermittens) is de medische term voor pijn of moeheid in de benen, die optreedt bij lopen en snel overgaat bij stil staan, en daarom ook wel "etalage-benen" wordt genoemd. De oorzaak is zuurstoftekort door slagaderverkalking.
Hart- en vaatziekten - Overzicht
Deze pijn door is soms moeilijk te onderscheiden van zenuwpijn in de benen.
Overzicht beenklachten (pdf)
Toestand van bewusteloosheid. Een coma kan bij fors ontregelde diabetes ontstaan als niet tijdig wordt ingegrepen wanneer de bloedglucose flink stijgt of daalt. We kennen dus een hyper-glycemisch coma (bij type 2 diabetes vooral door uitdroging, bij type 1 door verzuring) door een te hoge bloedglucose
Wat merk je van hoge glucosewaarden?
en een hypo-glycemisch coma door een te lage bloedglucose.
Klachten en verschijnselen van een hypo
Complicaties zijn ongewenste gevolgen of ontwikkelingen, die kunnen samenhangen met een ziekte of een behandeling. Diabetes kent verschillende ("late" of "chronische") complicaties. Waarom en hoe complicaties bij diabetes kunnen ontstaan vindt u onder
Gevolgen van langdurige hyperglycemie - Complicaties
De verschillende complicaties van diabetes worden stuk voor stuk besproken in het hoofdstuk Complicaties.\n\nDe term "acute complicatie" wordt wel eens gebruikt voor een hyper- of hypo-glycemische ontregeling.\n\nComplicaties kunnen niet altijd worden voorkomen. Ze kunnen vaak wel worden uitgesteld of beperkt, en goed worden behandeld.
Als complicaties een feit zijn...
Een term met verschillende betekenissen. Met "een controle" bedoelen we een afgesproken bezoek aan een zorgverlener, ter controle van het effect van behandeling van een bepaalde aandoening, zoals diabetes. "Controle" betekent dus ook "kijken of iets goed gaat ...": iemands gewicht, bloeddruk of glucose controleren. Als we zeggen dat iets "onder controle" is bedoelen we dat we het "in de hand hebben", bij diabetes bijvoorbeeld dat een gemeten waarde (gewicht, bloeddruk, HbA1c) goed of aanvaardbaar is.
Het belang van controles
Letterlijk: verbeteren. Een lage bloedglucose kunt u corrigeren door glucose (dextrose) in te nemen. Bij zelfregulatie wordt de term gebruikt voor het bijspuiten van een kleine hoeveelheid snel- of kortwerkende insuline om een te hoge bloedglucose omlaag te brengen. Uw diabetes-team kan u daar vaste regels voor geven.
Meer over zelfregulatie
= CerebroVasculair Accident= beroerte: meestal een herseninfarct, ontstaan door blokkade van een hersenvat; soms een hersenbloeding.
Hart- en vaatziekten - Overzicht
Bij diabetes: boekje waarin u uw zelfcontrole-gegevens noteert: uw glucose-waarden én bijzonderheden betreffende voeding, medicatie, beweging en andere zaken die uw bloedglucose beïnvloeden. Het geeft u een goed overzicht om te bespreken met uw behandelaars.
Wat kan ik met de uitslagen doen?
We kennen ook een pijndagboekje, waarin iemand met zenuwpijn kan noteren hoe ernstig hij of zij de pijn ervaart op verschillende momenten van de dag, of wat de pijn deed afnemen.
Pijndagboekje (pdf)
Het meten van meerdere glucose-waarden op verschillende tijdstippen op één dag, volgens een vast patroon.
Hoe vaak meten? - Doel van zelfcontrole op bepaald moment
Bij mensen met autonome zenuwschade kan verstopping (soms diarree) optreden door een verstoorde beweeglijkheid van de darmen.
Autonome neuropathie - Maag en darm
"Het niet meer zien zitten", met negatieve gevoelens als eenzaamheid, wanhoop en gebrek aan zelfvertrouwen, welke het dagelijks functioneren kunnen belemmeren.
Psychosociale aspecten - Psychische aspecten
Depressie kan soms een gevolg zijn van chronische pijnklachten of loopstoornissen door neuropathie.
Neuropathie - Het beloop
Vakterm voor ontsmetten, ofwel de huid schoonmaken met alcohol of ander ontsmettend middel.\nVoor een vingerprik bij zelfcontrole of voor een insuline-injectie is het voldoende dat de huid schoon en droog is. Ontsmetten is niet nodig en wordt afgeraden.
Medische term voor druivensuiker of glucose, uit zetmeel in planten. In drank- of tabletvorm gebruikt als eerste keus bij de behandeling van hypoglycemie, omdat het de bloedglucose het snelst doet stijgen.
Wat te doen bij een hypo?
De term waarmee het geheel van de behandeling van diabetes wordt aangegeven: niet alleen de glucose-regulatie, maar ook behandeling van risicofactoren voor late complicaties, én behandeling van die complicaties.
Waarom het begrip "management"?
De volledige medische naam voor diabetes. Diabetes mellitus betekent "de honingzoete doorloop": veel zoete urine plassen en veel drinken.
Hoe weet ik dat ik diabetes heb? - Klachten
Klein boekje, uitgegeven door de Nederlandse Diabetes Federatie en verkrijgbaar via uw apotheek, waarin u de uitslagen van (jaar)controles kunt noteren, zodat u een goed overzicht hebt van het effect van uw diabetes-management.
Inhoud van de jaarcontrole
De meest direct bij uw diabetes-management betrokken zorgverleners.
Wie doet wat?
Een verpleegkundige die in diabetes gespecialiseerd is en zich voornamelijk bezig houdt met diabeteszorg. Diabetesverpleegkundigen werken meestal in het ziekenhuis of op een diabetes-polikliniek, georganiseerd door ziekenhuis en huisartsen tezamen. Soms houden ze spreekuren in de praktijk van een huisarts. Ze zijn vaak de spil van het diabetes-team.
Wie doet wat?
Door diabetes veroorzaakte voetafwijkingen, met name een voetzweer.
Voetproblemen
Het vaststellen van een bepaalde ziekte, zoals diabetes, aan de hand van daarbij passende klachten en verschijnselen, en bevindingen bij verder onderzoek (zoals bloeduitslagen).
Hoe weet ik dat ik diabetes heb? - Klachten
Algemene benaming voor een voedingsadvies dat een gunstig effect heeft bij een bepaalde aandoening, zoals overgewicht, hoge bloeddruk, verhoogd cholesterol of diabetes, of bij een combinatie daarvan.
Eten en drinken - Voedingsadvies
De zorgverlener die het meest deskundig is op het gebied van voedingsadviezen bij allerlei ziekten. In diabetes gespecialiseerde diëtisten (o.a. werkzaam bij de Thuiszorg of een ziekenhuis) maken deel uit van een diabetes-team.
Wie doet wat?
Steun en toeverlaat van de huisarts. Dokters- of praktijk-assistenten hebben organisatorische taken, kunnen diverse onderzoeken uitvoeren (zoals bloeddruk, gewicht en bloedglucose meten) en hebben steeds vaker een taak bij de voorlichting over allerlei ziekten, zoals diabetes.
Wie doet wat?
De DPP-4-remmers (ook incretine-afbraakremmers genoemd) horen tot een nieuwe generatie bloedglucose-verlagende middelen. Er zijn nu twee soorten tabletten beschikbaar: sitagliptine en vildagliptine.
Meer over tabletten
= dextrose: glucose uit zetmeel in planten. In drank- of tabletvorm gebruikt als eerste keus bij de behandeling van hypoglycemie, omdat het de bloedglucose het snelst doet stijgen.
Wat te doen bij een hypo?
De ziekte van (=genoemd naar dokter) Dupuytren is een bindweefsel-aandoening, waarbij verdikking van de handpalm ontstaat. Komt bij diabetes vaker voor dan zonder diabetes.
Andere gevolgen
= Diabetes Vereniging Nederland. Dé vereniging voor mensen met diabetes: de grootste patiëntenvereniging in Nederland, met afdelingen in elke regio. De DVN behartigt de gezamenlijke belangen van alle mensen met diabetes, en biedt een schat aan informatie via haar maandblad Diabc, Diabetes Informatie Posten, allerlei cursussen en lotgenotencontact.
www.dvn.nl/
Medische term voor een ongunstige vetsamenstelling in het bloed. Bij diabetes komt dat erg veel voor, en spreken we van diabetische dyslipidemie.
Bloeddruk en bloedvetten - Bloedvetten
Letterlijk: opvoeding. In de diabeteszorg gebruikt voor het overdragen van kennis, inzicht en vaardigheden (zoals zelfcontrole en insuline spuiten), zodat u leert om uw diabetes zelf te managen. Educatie is dus meer dan voorlichting geven. Het hoogst opgeleid in diabetes-educatie zijn diabetes-verpleegkundigen. Ook wijkverpleegkundigen en praktijk-ondersteuners kunnen zich, naast andere taken, specialiseren in diabetes-educatie.
Wie doet wat?
Bovendien geeft de DVN educatie-cursussen voor haar kaderleden.
Kleine eilandjes van speciaal weefsel in de alvleesklier met daarin de zogenaamde bèta-cellen die insuline maken en alfa-cellen die glucagon maken. Deze hormonen worden direct afgegeven aan het bloed. Bij type 1 diabetes zijn de eilandjes door ontsteking te gronde gegaan.
Wat is diabetes?
Het Latijnse woord voor eiland is insula, vandaar de naam insuline.
Ons lichaam probeert geen eiwit kwijt te raken: het is een belangrijke bouwstof! Maar er zijn aandoeningen die gepaard gaan met eiwitverlies, zoals darmziekten (via ontlasting) of nierziekten (via urine). Bij diabetes kan eiwitverlies voorkomen door nierschade, waarbij sprake is van verlies van het eiwit albumine (albuminurie).
Diabetische nefropathie
Onderzoek door een neuroloog waarmee de diagnose (diabetische) neuropathie kan worden gesteld. Meestal zijn de kenmerkende klachten en bevindingen van het zenuwonderzoek van de voeten tijdens het spreekuur voldoende om de diagnose zenuwschade te stellen, en is een EMG niet nodig.
Neuropathie - Onderzoek
Een internist met als aandachts-gebied "stofwisselingsziekten" (zoals diabetes). Een internist is een specialist in inwendige ziekten en de behandeling daarvan met dieet en medicijnen.
Introductie - Zorgverleners
Er is sprake van een "energie-balans", als er evenveel calorieën worden ingenomen met de voeding als verbruikt om te leven en te kunnen inspannen.
Eten en drinken - Calorieën
= impotentie, de meest voorkomende seksuele stoornis bij de man. Komt bij diabetes vaker voor dan zonder diabetes, b.v.. door vaat- en/of zenuwschade, of faalangst.
Zin in seks, maar...
De mate waarin bepaalde kenmerken (zoals aanleg voor diabetes, maar ook rood haar) van de ene op de andere generatie worden doorgegeven.
Erfelijke factoren
Pijn of moeheid in de benen, welke optreedt bij lopen en snel overgaat bij stil staan. De medische term is claudicatio (intermittens). De oorzaak is zuurstoftekort door slagaderverkalking.
Hart- en vaatziekten - Overzicht
Deze pijn door is soms moeilijk te onderscheiden van zenuwpijn in de benen.
Overzicht beenklachten (pdf)
Bloedglucoseverlagend middel dat (net als liraglutide) hoort tot de incretine-mimetica, ook wel GLP-1-analogen genoemd. Het zijn vrij nieuwe medicijnen die de werking van incretines nabootsen. Het moet net als insuline onderhuids worden toegediend.
Incretine-mimetica
Het ligt voor de hand dat bij feestelijke diners, bruiloften en partijen de verleidingen van eten en drinken groot zijn. Hoe kun je daarmee omgaan, als je op glucosewaarden en gewicht wilt letten?
Vakantie of iets te vieren? - Feestjes en etentjes
Flexibel is letterlijk: buigzaam, niet vast. De term "flexibel injectie- of insuline-schema" wordt gebruikt om aan te geven dat het met meermaal daagse snel- of kortwerkende insuline mogelijk is om flexibeler om te gaan met de tijden waarop, en de hoeveelheden die men eet, dan bij behandeling met tabletten of een tweemaal daags insuline-schema.
Over op insuline - Insuline-soorten en -schema's
In medische vaktaal wordt met "fundus" gedoeld op de bodem van een hol orgaan, zoals de maag, de galblaas, maar ook het oog. Een fundusfoto is een ander woord voor een foto van het netvlies, dat door de lens bekeken op de tegenovergelegen achterkant of de "bodem" van het oog ligt.
Diabetische retinopathie - Vervolg
Medische term voor vertraagde maagontlediging als gevolg van autonome zenuwschade (betekent letterlijk: maagverslapping).
Autonome neuropathie - Maag en darm
Hetzelfde als gewichtsvermindering, afvallen of afslanken, als u overgewicht hebt. Afvallen verbetert uw gevoeligheid voor insuline. Dat is gunstig voor uw glucosewaarden, maar ook voor uw bloedvetten, bloeddruk, botten en gewrichten. Valt u flink af, dan kan uw medicatie vaak worden verminderd. Bij gebruik van insuline of SU-tabletten is dat zeker nodig om hypo's te voorkomen. Doorzettingsvermogen blijkt de belangrijkste factor voor succes.
Naar een goed gewicht
Er zijn wel medicijnen die bij ernstig overgewicht kunnen helpen bij afvallen, maar zij worden vanwege hun beperkte effect en bijwerkingen niet meer adviseerd. Bij extreem overgewicht kan worden gekozen voor een maag- (verkleinings) operatie.
Ernstig en extreem overgewicht
Oogaandoening welke meestal gepaard gaat met hoge oogboldruk. Erfelijke factoren spelen een belangrijke rol, maar het kan ook voorkomen bij diabetische proliferatieve retinopathie. Het leidt vaak tot geleidelijke uitval van het gezichtsveld.
Andere gevolgen
GLP-1 staat voor Glucagon-Like Peptide en GIP voor Glucose-dependent Insulinotropic Peptide. Het zijn zogenaamde incretines, hormonen die zorgen voor een goede verwerking van koolhydraten uit de voeding, ondermeer door de insuline-afgifte door de alvleesklier te stimuleren.
Meer over hormonen bij type 2
Ander woord voor incretine-mimetica. Vrij nieuwe medicijnen (zoals exenatide en liraglutide) die de werking van het incretine-hormoon GLP-1 nabootsen, en zo een glucose-verlagend effect hebben. Deze middelen moeten net als insuline onderhuids worden toegediend.
Incretine-mimetica
Bloedglucoseverlagende behandeling met geneesmiddelen die aangrijpen op de stofwisseling van het incretine-hormoon GLP-1. Het omvat zowel tabletten (DPP-4- of incretine-afbraak-remmers) als injecties (incretine-mimetica of GLP-1-analogen).
Meer over hormonen bij type 2
Hormoon (net als insuline afkomstig uit de alvleesklier), dat de bloedglucose verhoogt door glucose vrij te maken uit de levervoorraad.
Meer over hormonen bij type 2
Ook toegepast als medicijn (per injectie door huisarts, huisgenoot of collega) als men bij een ernstige hypo zelf geen glucose meer kan innemen.
Wat te doen bij een hypo?
Glucose is een belangrijke brandstof (energie-leverancier) afkomstig uit koolhydraten in de voeding. Een verhoogde hoeveelheid glucose in het bloed (bloedglucose, kortweg glucose of ook nog wel bloedsuiker genoemd) is hét kenmerk van diabetes.
Wat is diabetes?
Het (goed) reguleren (=regelen) van de bloedglucose-waarden. We praten over glucose-regulatie of diabetes-regulatie, of zeggen: de diabetes is goed (of slecht) gereguleerd, geregeld of "ingesteld". Het HbA1c is een maat voor de kwaliteit van de glucose-regulatie.
Het belang van controles - Controle van de glucoseregulatie
Een maat voor de snelheid waarmee glucose uit koolhydraat-bevattende voedingsmiddelen in het bloed komt.
Meer over koolhydraten - Koolhydraten en glucose-pieken
De vorm waarin een overmaat aan glucose wordt opgeslagen in lever en spieren. Uit de voorraadschuur in de lever wordt glycogeen ook weer afgebroken om de bloedglucose aan te vullen, als u enige uren niets hebt gegeten. Dat gebeurt met hulp van het hormoon glucagon.
Wat doet insuline?
Bij een hypo heeft een injectie glucagon hetzelfde (gunstige) effect.
Wat te doen bij een hypo?
Bloedtest, welke een goed beeld geeft van het gemiddelde van uw glucosewaarden in de voorgaande 2-3 maanden, en daarmee een maat is voor uw glucose-regulatie.
Het belang van controles - Controle van de glucoseregulatie
Met ingang van april 2010 wordt de HbA1c-waarde uitgedrukt in mmol/mol (millimol per mol). Voordien deden we dat in procenten. Meer over de overgang op een andere uitslag kunt u lezen op
www.nieuwediabeteswaarde.nl/
Voor de omrekentabel klik:
Omrekentabel HbA1c (pdf)
De bekende jaarlijkse inenting tegen griep (influenza), die wordt aangeraden bij ouderen en andere mensen die vatbaarder zijn voor griep en/of bij wie een griep ernstige gevolgen kan hebben. Dat geldt ook voor mensen met diabetes, omdat uw diabetes door griep flink ontregeld kan raken.
Andere gevolgen
Iets ten goede veranderen (zoals afslanken of meer bewegen) lukt het best als u het einddoel (10 kilo afvallen of een half uur bewegen per dag) stapsgewijs verdeelt in kleine concrete doelen, die u ook werkelijk denkt te kunnen bereiken, b.v.. 1 of 2 kilo per maand, of elke week een dag vaker een half uur op stap.
Zelf haalbare doelen stellen
Veel voorkomende complicatie bij type 2 diabetes.
Hart- en vaatziekten
Pompstoornis van het hart door onvoldoende kracht van de hartspier.
Hart- en vaatziekten - Overzicht
Uitval van een deel van de hartspier door afsluiting van een kransslagader.
Hart- en vaatziekten - Overzicht
Meestal geeft dat heftige pijn op de borst, maar bij mensen met autonome zenuwschade kan een hartinfarct ook zonder die kenmerkende pijn verlopen. We noemen dat een "stil hartinfarct".
Autonome neuropathie - Hart en vaten
Bloedtest, welke een goed beeld geeft van het gemiddelde van uw glucosewaarden in de voorgaande 6-8 weken, en daarmee een maat is voor uw glucose-regulatie.
Het belang van controles - Controle van de glucoseregulatie
Met ingang van april 2010 wordt de HbA1c-waarde uitgedrukt in mmol/mol (millimol per mol). Voordien deden we dat in procenten. Meer over de overgang op een andere uitslag kunt u lezen op
www.nieuwediabeteswaarde.nl/
Voor de omrekentabel klik:
Omrekentabel HbA1c (pdf)
Afkorting van High Density Lipoprotein, een gunstige vorm van cholesterol in het bloed, vaak verlaagd bij diabetes.
Bloeddruk en bloedvetten - Bloedvetten
Een bloeddruk boven de streefwaarden, gepaard gaand met een hogere kans op hart- en vaatziekten.
Bloeddruk en bloedvetten - Hoge bloeddruk
Hormonen zijn stofjes (meestal gemaakt in klieren) die de verschillende processen in het lichaam regelen. Zo regelt het hormoon insuline met name de glucose-stofwisseling, en speelt het een rol bij de vetstofwisseling.
Wat doet insuline?
Andere hormonen die bij diabetes een rol spelen zijn bijvoorbeeld glucagon en incretines.
Meer over hormonen bij type 2
Als we spreken over hormonale invloeden die uw diabetes uit balans kunnen doen raken, dan gaat het om stress-hormonen,
Psychosociale aspecten - Psychische aspecten
geslachtshormonen,
Menstruatie en overgang
of bijnierschorshormonen (zoals prednison)
Als andere ziekten zich aandienen...
Letterlijk: te veel glucose in het bloed. Soms wordt "hyper" gebruikt als tegenstelling tot "hypo", maar omdat die woorden verwarring kunnen geven spreken we meestal over "hoge glucose-waarden" als we het hebben over kortdurend verhoogde waarden. We gebruiken de term "hyperglycemie" vooral als we spreken over "langdurige hyperglycemie" of over een "hyperglycemische ontregeling".
Overzicht
= hoge bloeddruk: een bloeddruk boven de streefwaarden, gepaard gaand met een hogere kans op hart- en vaatziekten.
Bloeddruk en bloedvetten - Hoge bloeddruk
Afkorting van hypoglycemie: een te lage bloedglucose-waarde (lager dan 3.5 mmol/l) met bijpassende klachten, zoals zweten en trillen.
Overzicht
Een te lage bloedglucose-waarde (lager dan 3.5 mmol/l) met bijpassende klachten, zoals zweten en trillen.
Overzicht
De vaak gebruikte Engelse term voor een "verminderd hypo-gevoel". Dat betekent het niet tijdig voelen aankomen van een lage bloedglucose door ontbreken van de vroege klachten als eerste waarschuwings-signalen.
Mogelijke gevolgen van een hypo - "Verminderd hypo-gevoel"
Autonome neuropathie (zenuwschade) kan daarbij een rol spelen.
Autonome neuropathie
Impotentie (of erectieproblemen) is de meest voorkomende seksuele stoornis bij de man. Komt bij diabetes vaker voor dan zonder diabetes, b.v. door vaat- en/of zenuwschade, of faalangst.
Zin in seks, maar...
Meestal gebruikt als verkorte vorm van 'incontinentie voor urine': het niet goed kunnen ophouden van de plas. Onwillekeurig verlies van ontlasting komt veel minder vaak voor. Bij diabetes kan zenuwschade van de blaas een oorzaak zijn van urine-incontinentie.
Autonome neuropathie - Blaas en seksuele functies
Hormonen die zorgen voor een goede verwerking van koolhydraten uit de voeding, ondermeer door de insuline-afgifte door de alvleesklier te stimuleren. De bekendste incretines zijn GLP-1 (Glucagon-Like Peptide) en GIP (Glucose-dependent Insulinotropic Peptide). De werking van incretines is bij type 2 diabetes verminderd, maar er zijn sinds kort medicijnen die dat kunnen herstellen.
Meer over hormonen bij type 2
Vrij nieuwe medicijnen (zoals exenatide en liraglutide) die de werking van van het incretine-hormoon GLP-1 nabootsen, en zo een glucose-verlagend effect hebben. Ze worden ook GLP-1-analogen genoemd. Deze middelen moeten net als insuline onderhuids worden toegediend.
Incretine-mimetica
Ziekten veroorzaakt door ziekteverwekkers als bacteriën en virussen. Sommige infecties komen bij diabetes (vooral als de glucosewaarden sterk verhoogd zijn) vaker voor dan bij mensen zonder diabetes.
Andere gevolgen
Bovendien kunnen infecties uw diabetes uit balans doen raken.
Uw diabetes in balans - Uit balans?
Term die in de diabeteszorg wordt gebruikt wanneer men met tabletten of insuline iets wil verbeteren. Zoals: een behandeling instellen met medicijnen voor hoge bloeddruk, of iemand "instellen op insuline". Van het resultaat zegt men: de bloeddruk of de diabetes is goed, matig of slecht "ingesteld". Dat betekent hetzelfde als "geregeld" of "gereguleerd". Bij een diabetes "in balans" is sprake van een "goede instelling" of "goede regulatie".
Uw diabetes in balans
Insuline (afgeleid van het Latijnse woord voor eiland: insula) is een hormoon, geproduceerd in de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier. Het regelt de glucose-stofwisseling, en speelt een rol bij de vetstofwisseling.
Wat doet insuline?
Fabrieksmatig gemaakt wordt het gebruikt als bloedglucoseverlagend medicijn bij de behandeling van diabetes.
Behandeling - Insuline
Wordt bij u behandeling met insuline overwogen (of wilt er gewoon meer over weten), dan raden wij u aan u te verdiepen in de onderwerpen die samen een hoofdstuk vormen onder de naam Over op insuline. U vindt daar bruikbare informatie over mogelijke barrières, insuline-toediening en gangbare injectie-schema's.
Over op insuline - Overzicht
Er zijn diverse soorten insuline, die vooral verschillen in werkingsduur: van kort tot langwerkend, en mengsels daarvan. Op basis van de zogeheten werkingsprofielen zijn daardoor meerdere injectie-schema's mogelijk.
Meer over insuline - Overzicht insulines
Meer over insuline - Overzicht werkingsprofielen
Voor de afdrukversie van de insulinesoorten en werkingsprofielen klik op
Overzicht insulines en werkingsprofielen (pdf)
Om goed werkzaam te blijven moet insuline volgens enkele spelregels worden bewaard. We hebben ze voor u op een rij gezet.
Infoblad Insuline bewaren (pdf)
Het meest gebruikte "instrument" voor dagelijkse onderhuidse insuline-injecties.
Over op insuline - Insuline-toediening
Hoe dat in z'n werk gaat kunt u zien op een video
Over op insuline - Spuittechniek
en wat praktisch tips voor het gebruik van een pen staan op het overzicht.
Overzicht wetenswaardigheden (pdf)
Computergestuurd apparaatje voor continue onderhuidse toediening van snelwerkende insuline (in het Engels: continuous subcutaneous insuline injection, of CSII). Voor een pomp kan worden gekozen wanneer het met meerdere injecties per dag niet lukt de glucosewaarden goed te regelen, of om flexibel te kunnen omgaan met tijdstip van eten, hoeveelheden koolhydraten of intensief sporten. We gaan er op deze website niet dieper op in.
Over op insuline - Insuline-toediening
Letterlijk: ongevoeligheid voor insuline. De term wordt gebruikt voor het ongevoelig worden van vet- en spierweefsel voor de effecten van insuline, een belangrijke oorzaak voor het ontstaan van type 2 diabetes.
Wat is diabetes? - Type 1 en type 2
Met het "insuline-resistentie-syndroom" (ook wel het "metabole syndroom" genoemd) bedoelen we de verschillende aandoeningen die samenhangen met insuline-resistentie.
Hart- en vaatziekten
Een arts, gespecialiseerd in inwendige ziekten en de behandeling daarvan met dieet en medicijnen. De "interne geneeskunde" kan worden onderverdeeld in verschillende aandachts-gebieden. Diabetes valt vaak, maar niet altijd, onder de internist voor stofwisselingsziekten: de endocrinoloog.
Introductie - Zorgverleners
DIEP heeft een inleiding die speciaal is bedoeld voor mensen die net te horen hebben gekregen dat ze diabetes hebben. U komt er vanaf de startpagina. Wilt u het nog eens horen en zien, dan kan dat via onderstaande link.
Introductie
De jaarcontrole of "jaarlijkse check-up" is een jaarlijks onderzoek bij mensen met diabetes, met name gericht op het opsporen van risicofactoren voor complicaties en van complicaties zelf. Dit is hét moment om terug te kijken op de resultaten, en nieuwe doelen vast te stellen, kortom om uw behandelplan bij te stellen.
Inhoud van de jaarcontrole
Medische term voor de "verzuring" die kan optreden als gevolg van een acute ontregeling met hoge glucosewaarden bij ernstig insulinetekort, meestal bij type 1 diabetes. Als er geen glucose in de cellen komt, worden vetten verbrand voor de nodige energie. De afbraakproducten van vetten, zoals aceton, zijn zuren. Aceton is dan aantoonbaar in de urine, en te ruiken in de uitademingslucht. Keto-acidose kan, indien onbehandeld, leiden tot een coma.
Diabetes kan verschillende klachten veroorzaken: van hoge glucosewaarden
Wat merk je van hoge glucosewaarden?
en van lage glucosewaarden.
Klachten en verschijnselen van een hypo
Complicaties geven hun eigen specifieke klachten. Meer daarover vindt u in het hoofdstuk Complicaties, waar ze stuk voor stuk worden besproken.
"Koolhydraten" is een verzamelnaam voor allerlei soorten suiker die in de voeding voorkomen. Ze zitten in zetmeelproducten, vruchten (-sap) (vruchtensuiker), melkproducten (melksuiker) en zoetwaren als snoep, koek en gebak ("suiker"). Een glas frisdrank levert evenveel koolhydraten als een snee brood, en een glas moezel nog meer! Koolhydraten worden afgebroken tot glucose. Glucose is een belangrijke brandstof of energiebron, met name voor uw hersens. Voor andere weefsels kunnen ook vetten als energiebron dienen. In "gezonde voeding" leveren koolhydraten zeker de helft van de energie die een mens dagelijks nodig heeft.
Eten en drinken - Voedingsadvies
Er zijn verschillende soorten koolhydraten, die verschillen in samenstelling en de snelheid waarmee ze worden afgebroken tot glucose.
Meer over koolhydraten
Met het begrip "koolhydraten tellen" wordt bedoeld: het uitrekenen van de hoeveelheid koolhydraten in alles wat je eet of drinkt, om daarop te kunnen inspelen met de dosis snel- of kortwerkende insuline in het kader van zelfregulatie.
Meer over koolhydraten - Koolhydraten en glucose-pieken
Ook bij gebruik van tabletten of 2 x daags insuline kan een gelijkmatig aanbod van koolhydraten verspreid over de dag, en van dag tot dag, grote schommelingen in uw glucosewaarden helpen vermijden. Dan is het wel handig als u weet welke voedingsmiddelen veel en welke weinig koolhydraten bevatten. Uw diëtiste kan u daar alles over vertellen. U kunt ook bij het Voedingscentrum tabellen aanvragen waarop de hoeveelheden koolhydraten en vetten in verschillende voedingsmiddelen zijn vermeld.
www.voedingscentrum.nl
Behandeling met laser-stralen, zoals wordt toegepast bij diabetische netvlies-schade.
Diabetische retinopathie
Een term voor alles wat te maken heeft met voeding, lichaamsbeweging, roken en alcohol-gebruik, en de gevolgen daarvan voor uw gezondheid. We onderscheiden dan ook een "gezonde leefstijl" en een "ongezonde leefstijl". Diabetes heeft véél te maken met keuzes in leefstijl. "Leefwijze" is eigenlijk een betere (meer Nederlandse) term.
Overzicht
De term "leefstijl" of het Engelse "lifestyle" wordt ook gebruikt als propaganda voor een bepaalde stijl van leven: groot huis, prachtige tuin, mooie kleren en sieraden, fraaie auto, dure wijnen, etcetera... In een "leefstijl-tijdschrift" of "lifestyle-magazine" leest u meer over een ongezonde dan over een gezonde leefstijl!
Afkorting van Low Density Lipoprotein, een ongunstige vorm van cholesterol in het bloed, vaak verhoogd bij diabetes.
Bloeddruk en bloedvetten - Bloedvetten
Met "lichaamsbeweging" of "lichamelijke activiteiten" bedoelen we méér dan het bewegen dat iedereen min of meer automatisch doet in het dagelijks leven. Het gaat om een vorm van inspanning (van "gezond bewegen" tot intensievere sportbeoefening) met allerlei positieve effecten op uw gezondheid.
Lichaamsbeweging
Soms zijn voorzorgsmaatregelen verstandig of nodig om een hypo te vermijden.
Voorzorgsmaatregelen bij inspanning
Lipodystrofie is de medische term voor veranderingen in het onderhuidse vet. Er zijn verschillende vormen en oorzaken. Ook als gevolg van insuline-injecties kunnen veranderingen ontstaan. Voor de bobbels die samenhangen met vaak op dezelfde plek spuiten of met een naald die al vaker gebruikt is (of niet de juiste lengte heeft) spreken wij liever over "spuitplekken" of "spuit-infiltraten", al wordt ook de term "lipo's" wel gebruikt.
Over op insuline - Aandachtspunten
Als je in zo'n bult spuit, bereikt de insuline de bloedvaatjes moeilijker, wat de glucose-regulatie ongunstig beïnvloedt.
Uw diabetes in balans - Uit balans?
Bloedglucoseverlagend middel dat (net als exenatide) hoort tot de incretine-mimetica of GLP-1 agonisten: vrij nieuwe medicijnen die de werking van incretines nabootsen. Het moet net als insuline onderhuids worden toegediend.
Incretine-mimetica
Mensen die in dezelfde situatie verkeren: in dit geval het hebben van diabetes. Contact met lotgenoten kan een belangrijke steun betekenen: voor een begripvol luisterend oor of het uitwisselen van ervaringen in het dagelijks omgaan met diabetes. U zult overal mensen met diabetes tegen komen
Diabetes, een groeiend probleem
maar nergens vindt u zoveel "ervaringsdeskundigen" als bij de Diabetes Vereniging Nederland!
www.dvn.nl
Als gevolg van autonome zenuwschade kan een vertraagde maagontlediging ontstaan (ook gastroparese genoemd), met diverse gevolgen.
Autonome neuropathie - Maag en darm
Bij extreem overgewicht kan gekozen worden voor een maagverkleinings- of een bypass-operatie als hulpmiddel om af te vallen.
Ernstig en extreem overgewicht
Medische term voor een grote (macro) of kleine (micro) hoeveelheid eiwit (albumen) in de urine, zoals kan voorkomen bij diabetische nierschade
Diabetische nefropathie
Termen die veel gebruikt worden als we spreken over de complicaties van diabetes.\nMet macrovasculaire complicaties bedoelen we aantasting van de grote bloedvaten van hart, hersenen en benen, en met microvasculaire complicaties schade aan de kleine vaatjes in ogen, nieren en zenuwen.
Gevolgen van langdurige hyperglycemie - Complicaties
Letterlijk: vlek. Medische term voor de "gele vlek" op het netvlies van het oog, die van belang is om scherp te kunnen zien.
Diabetische retinopathie
Bij diabetes veel gebruikte term voor het totaal aan handelingen en beslissingen dat ten doel heeft het best mogelijke gezondheids-resultaat te bereiken. Zo spreken we van diabetes-management en zelfmanagement
Waarom het begrip "management"?
en soms ook van cardiovasculair risicomanagement en complicatie-management.
Ook: medicamenten, medicijnen, of geneesmiddelen. Met het woord "medicijnen" wordt vaak gedoeld op tabletten, dragées of capsules die men slikt. Het woord "medicatie" omvat ook geneesmiddelen die ingespoten worden, zoals insuline. Het bijvoeglijk naamwoord is "medicamenteus", zoals in "de medicamenteuze behandeling van diabetes".
Behandeling - Algemeen
Rondom de menstruatie schommelen de gehaltes aan vrouwelijke geslachtshormonen oestrogeen en progesteron. Omdat zij ook invloed hebben op de insuline-gevoeligheid kunnen de glucosewaarden in die omstandigheden ook gaan schommelen.
Menstruatie en overgang
= "insuline-resistentie-syndroom": de verschillende aandoeningen die samenhangen met insuline-resistentie (ongevoeligheid voor insuline).
Hart- en vaatziekten
Metformin is een veelgebruikt bloedglucose-verlagend middel, behorend tot de groep biguaniden. Vaak wordt de officiële Nederlandse naam metformine gebruikt, metformin zonder -e is van Engelse oorsprong.
Behandeling - Tabletten
De middel- of buikomtrek is een maat voor vaststelling van de hoeveelheid buikvet.
Een gewichtig onderwerp - Middel- of buikomtrek
Een speciaal nylondraadje dat wordt gebruikt om bij het lichamelijk onderzoek naar zenuwschade te testen of u 'druk' ervaart.
Neuropathie - Onderzoek
Door diabetes veroorzaakte schade aan de nieren (nefro=de nier betreffend).
Diabetische nefropathie
Het netvlies (of de retina) is een vaatrijk vlies achter in de oogbol. Het is te beschouwen als een scherm of lichtgevoelige plaat, waarop de beelden die onze ogen bereiken worden geprojecteerd, waardoor we kunnen zien. De bloedvaatjes van het netvlies worden bij diabetes vaak beschadigd.
Diabetische retinopathie
Door diabetes veroorzaakte aantasting van de zenuwen (neuro= de zenuw betreffend).
Diabetische neuropathie
Diabetische neuropathie of zenuwschade wordt vaak niet herkend, maar kan ernstige gevolgen hebben.\nHebt u last van uw voeten of onderbenen, en wilt u weten of deze klachten kunnen komen door neuropathie?\nEen vragenlijst kan helpen daar een antwoord op te geven.
Vragenlijst neuropathie (pdf)
Meer over de verschillende vormen van neuropathie vindt u onder de nadere info van het hoofdstuk Complicaties.
De Nederlandse naam voor nefropathie, bijvoorbeeld als complicatie van diabetes.
Diabetische nefropathie
Betekent in de gezondheidszorg: na minimaal 8 uur zonder eten of drinken, en zonder gebruik van enige medicatie. Gebruikt als aanwijzing voor bloedprikken (b.v. een nuchtere glucose), voor inname van bepaalde medicijnen ("op de nuchtere maag"), of in de zin van "nuchter blijven" voor een operatie of onderzoek.
Als andere ziekten zich aandienen...
In het algemeen taalgebruik heeft het meer betekenissen, zoals: geen alcohol gebruikt hebben.
Medische term voor ernstig overgewicht (in het Engels: obesity).
Ernstig en extreem overgewicht
Oestrogeen en progesteron zijn vrouwelijke geslachtshormonen, die ook invloed hebben op de insulinewerking. Wanneer de gehaltes van deze hormonen in het bloed schommelen (zoals bij puberteit, menstruatie, overgang en zwangerschap) kunnen daardoor ook glucose-schommelingen optreden.
Menstruatie en overgang
Het tegengestelde van (goed) geregeld zijn van de diabetes. De term "ontregeling" wordt meestal gebruikt als de bloedglucose fors verhoogd of verlaagd is. Ontregelingen met hoge glucose-waarden kunnen tijdelijk of langdurig zijn, hypo-glycemische ontregelingen zijn meestal kortdurend. Ook grote schommelingen van hoog naar laag en omgekeerd zijn een vorm van ontregeling.
Uw diabetes in balans - Uit balans?
Arts die gespecialiseerd is in oogaandoeningen, en een belangrijke rol speelt bij de opsporing en behandeling van netvlies-schade
Diabetische retinopathie
en andere bij diabetes vaker voorkomende oogproblemen.
Andere gevolgen
Onderzoek naar (bij diabetes) voorkomende oogaandoeningen, zoals diabetische retinopathie. Het is een vast onderdeel van de jaarcontrole bij de meeste mensen met diabetes. Soms kan worden volstaan met controles eens in de 2 jaar. Een oogcontrole wordt meestal uitgevoerd door een oogarts. Als er geen afwijkingen zijn kan ook een foto van het netvlies worden gemaakt, die later door een oogarts wordt beoordeeld. Zo'n foto wordt meestal een fundusfoto genoemd.
Inhoud van de jaarcontrole
Letterlijk: medicijnen in te nemen via de mond. Als term gebruikt in tegenstelling tot insuline, welke moet worden ingespoten.
Behandeling - Algemeen
Een term die gebruikt wordt bij zelfregulatie. Wanneer je b.v.. een hoge bloedglucose corrigeert met bijspuiten van teveel kortwerkende insuline, daalt de glucose te snel of te ver, en moet je weer glucose innemen om dat te corrigeren. Dan wordt de glucose weer te hoog, enzovoort. Het is een bekende oorzaak van erg schommelende glucosewaarden. Een manier om daar vat op te krijgen is een tijdje niet bij te spuiten, vaste koolhydraat-hoeveelheden per maaltijd te gebruiken met bijpassende insuline-doseringen, en dan aan de hand van dagcurves een patroon te zoeken in de glucosewaarden. En daarop geleidelijk kleine dosis-wijzigingen te kiezen, om verbetering van de dagcurves te bereiken.
Uw diabetes in balans - Uit balans?
Een goed voorbeeld van overcorrigeren is wat dronken mensen doen. Ze denken dat ze in een rechte lijn lopen of rijden, maar slingeren door overcorrectie van links naar rechts.
Tijdens de overgangsperiode schommelen de gehaltes aan vrouwelijke geslachtshormonen oestrogeen en progesteron. Omdat zij invloed hebben op de insuline-gevoeligheid kunnen de glucosewaarden in die omstandigheden ook gaan schommelen.
Menstruatie en overgang
Een gewicht boven de grens die wordt aangehouden voor een "gezond gewicht", dus een BMI boven 25 kg/m2.
Een gewichtig onderwerp - Overgewicht
De pankreas of alvleesklier is een grote klier, direct achter de maag gelegen. Het grootste deel maakt spijsverterings-sap dat in de dunne darm terecht komt. Verspreid door de alvleesklier liggen miljoenen kleine eilandjes (eilandjes van Langerhans) met cellen die hormonen produceren. De zogenaamde bèta-cellen maken insuline en alfa-cellen maken glucagon. Deze hormonen worden direct afgegeven aan het bloed.
Wat is diabetes?
Voetverzorg(st)er die de teennagels verzorgt en kleine problemen aan de voeten (zoals eelt en likdoorns) kan verhelpen. Mensen met diabetes doen er verstandig aan een pedicure zoeken die de aantekening "diabetische voet" heeft.
Voetproblemen - Vervolg
Perifeer betekent letterlijk: ver af. Met "perifeer vaatlijden" bedoelen we vaatvernauwing in de benen, "ver van het hart".
Hart- en vaatziekten - Overzicht
Meest voorkomende vorm van zenuwschade bij diabetes (naast autonome neuropathie), waarbij de gevoels- en bewegingszenuwen van de voeten en benen zijn aangetast.
Neuropathie - Ontstaan en vóórkomen
Pijn kan bij diabetes bijvoorbeeld voorkomen als zenuwpijn of pijn als gevolg van vaatlijden, beide in de benen. Maar er zijn verschillen die u en uw zorgverlener kunnen helpen een onderscheid te maken.
Pijnlijke neuropathie - Klachten
In een pijndagboekje kan iemand met zenuwpijn noteren hoe ernstig hij of zij de pijn ervaart op verschillende momenten van de dag, of wat de pijn deed afnemen. Het is een goed hulpmiddel voor het vaststellen van de juiste pijnmedicatie en dosis.
Pijnlijke neuropathie - Meer over pijn
Bloedglucoseverlagende middel, dat met rosiglitazon hoort tot de TZD's (thiazolidinedionen) die de werking van insuline verbeteren.
Behandeling - Tabletten
Een deskundige op het gebied van behandeling van allerhande voetproblemen, zoals stands-afwijkingen en drukplekken. Hij of zij kan ondersteuning geven bij behandeling van voetwonden, ook bij diabetes.
Voetproblemen - Vervolg
Meest voorkomende vorm van zenuwschade bij diabetes. Poly- betekent "veelvormig", en geeft aan dat meer dan één soort zenuw aangetast kan zijn: gevoelszenuwen, bewegingszenuwen en autonome (zelfsturende) zenuwen die uw huid en organen verzorgen.
Neuropathie - Ontstaan en vóórkomen
Een bijnierschors-hormoon dat als medicament gebruikt wordt bij tal van aandoeningen als astma, chronische darmontstekingen en spier- of gewrichtsreuma. Het verhoogt de insuline-resistentie zodanig, dat het diabetes kan doen ontstaan en ontregelen.
Als andere ziekten zich aandienen...
Progesteron en oestrogeen zijn vrouwelijke geslachtshormonen, die ook invloed hebben op de insulinewerking. Wanneer de gehaltes van deze hormonen in het bloed schommelen (zoals bij puberteit, menstruatie, overgang en zwangerschap) kunnen daardoor ook glucose-schommelingen optreden.
Menstruatie en overgang
Enerzijds kan diabetes allerlei angsten en spanningen teweegbrengen, anderzijds kunnen psychische en persoonlijkheids-stoornissen de glucose-regulatie ongunstig beïnvloeden.
Psychosociale aspecten - Psychische aspecten
Mensen met neuropathie kunnen door de chronische pijnklachten of loopstoornissen last krijgen van angsten en depressies.
Neuropathie - Het beloop
= Body Mass Index (BMI): een maat voor iemands gewicht in verhouding tot de lengte. De BMI zegt meer dan alleen het gewicht of iemand een gezond gewicht heeft, danwel overgewicht (met verhoogd risico op allerlei kwalen) of ondergewicht.
Een gewichtig onderwerp - Overgewicht
Meedoen aan vasten tijdens de Ramadan kan uw glucosewaarden sterk beïnvloeden, met kans op lage glucosewaarden of hypo's. Hoe gaat u daar mee om?
Het is Ramadan, en dan?
Bij het lichamelijk onderzoek naar zenuwschade wordt met een zogenaamde reflex-hamer zachtjes op uw achillespees of knie getikt om te zien of u daarop reageert met een onwillekeurige beweging. Dat heet een reflex. De achillespeesreflex kan verdwijnen door diabetische neuropathie, maar ook bij het ouder worden.
Neuropathie - Onderzoek
Letterlijk: regeling. In de diabeteszorg veel gebruikte term, zoals in "diabetes- of glucose-regulatie": het binnen de afgesproken streefwaarden krijgen en houden van de bloedglucose. We spreken over een goed, matig of slecht "gereguleerde", of "geregelde" diabetes.
Het belang van controles - Controle van de glucoseregulatie
Een goed gereguleerde diabetes noemen we ook "goed ingesteld" of "in balans".
Uw diabetes in balans
Ook verre reizen maken kan bij diabetes, maar u moet zich wel goed voorbereiden als u ontregeling en andere problemen wilt voorkomen.
Vakantie of iets te vieren? - Vakantie en reizen
We hebben alle adviezen voor u op een rij gezet.
Infoblad Goed voorbereid op reis (pdf)
Een weinig gebruikt bloedglucoseverlagend middel, dat de afgifte van insuline door de alvleesklier stimuleert.
Meer over tabletten
De retina of het netvlies is een vaatrijk vlies achter in de oogbol. Het is te beschouwen als een scherm of lichtgevoelige plaat, waarop de beelden die onze ogen bereiken worden geprojecteerd, waardoor we kunnen zien. De bloedvaatjes van het netvlies worden bij diabetes vaak beschadigd.
Diabetische retinopathie
Door diabetes veroorzaakte schade aan het netvlies (de retina) van het oog .
Diabetische retinopathie
Factoren die de kans op een bepaalde ziekte vergroten. Zo zijn er risicofactoren voor het krijgen van type 2 diabetes
Waarom ik?
en cardiovasculaire risicofactoren: alle factoren waarvan bewezen is dat ze bijdragen aan het ontstaan van hart- en vaatziekten.
Gevolgen van langdurige hyperglycemie
Ook zijn er risicofactoren die de kans op diabetische neuropathie (zenuwschade) verhogen:
Neuropathie - Ontstaan en vóórkomen
Grootste risicofactor voor hart- en vaatziekten, en verschillende andere complicaties van diabetes. Af te raden voor iedereen, maar zeker voor iemand met diabetes.
Roken, waarom niet?
Bloedglucoseverlagende middel, dat met pioglitazon hoort tot de TZD's (thiazolidinedionen) die de werking van insuline verbeteren.
Behandeling - Tabletten
Roteren (draaien) is de term waarmee we aangeven dat insuline telkens op een andere plaats (minstens een centimeter verder dan de keer ervoor) moet worden gespoten om spuitplekken te voorkomen.
Over op insuline - Insuline-toediening
Handig hulpmiddel van het Nederlands Voedingscentrum om aan te geven waaruit gezonde maaltijden bestaan.
Eten en drinken - Voedingsadvies
Alles wat te maken heeft met het seksuele functioneren, van zin hebben tot balen als "het" niet lukt...
Zin in seks, maar...
Autonome zenuwschade kan (vooral in combinatie met vaatlijden) een oorzaak zijn van erectiestoornissen.
Autonome neuropathie - Blaas en seksuele functies
Bloedglucoseverlagend middel dat (net als vildagliptine) hoort tot de DPP-4- of incretine-afbraak-remmers.
Meer over tabletten
Alles wat te maken heeft met uw plaats in de maatschappij. Uw contact met buren, vrienden en collega's, maar ook uw werksituatie, sportvereniging of kaartclub. En allerlei locale, gemeentelijke of landelijke organisaties en instellingen waar u mee te maken krijgt als het gaat om uw gezondheid, uitkeringen, verzekeringen, rijbewijs, of welk papiertje u ook maar nodig hebt... Voor mensen met diabetes soms een bron van frustratie...
Psychosociale aspecten - Sociale zaken
Vorm van lichaamsbeweging welke kracht en vaardigheid vereist en bevordert, al dan niet in wedstrijdverband.
Intensief sporten
De wijze waarop men insuline spuit met een onderhuidse injectie. We laten dat zien met een video.
Over op insuline - Spuittechniek
Spuitplekken zijn niet de plaatsen wààr je insuline spuit, maar verdikkingen in het onderhuidse vet die kunnen ontstaan op plekken waar je veel spuit. Ze worden ook "spuitinfiltraten" genoemd. Steeds wisselen van spuitplaats (roteren) en steeds een nieuwe naald gebruiken (van de juiste lengte) kan helpen voorkomen dat ze ontstaan.
Over op insuline - Aandachtspunten
Als je in zo'n bult spuit, bereikt de insuline de bloedvaatjes moeilijker, wat de glucose-regulatie ongunstig beïnvloedt.
Uw diabetes in balans - Uit balans?
Verzamelnaam voor de chemische processen van opbouw en afbraak (energiewisseling) in de weefsels van levende organismen. Medische term: metabolisme. Diabetes is een stofwisselingsziekte.
Wat is diabetes?
Waarden (bijvoorbeeld van gewicht, bloeddruk, glucose of HbA1c) waarnaar men streeft om de gezondheid op peil te houden. We onderscheiden algemene en persoonlijke streefwaarden.
Streefwaarden
Psychische gespannenheid waarbij stress-hormonen tot klachten kunnen leiden als prikkelbaarheid, zweten en hartkloppingen. Stress kan lichamelijk worden veroorzaakt (bijvoorbeeld door een hartinfarct of acute infectieziekte) of door psychosociale factoren (zoals ontslag, overbelasting of frustratie). Stress beïnvloedt de bloedglucose op soms onvoorspelbare wijze, maar werkt meestal glucoseverhogend.
Psychosociale aspecten - Psychische aspecten
S.U. staat voor SulfonylUreum. SU-tabletten (ook genoemd -preparaten of -derivaten) zijn van sulfonylureum afgeleide geneesmiddelen, een belangrijke groep bloedglucoseverlagende tabletten. Ze stimuleren de afgifte van insuline door de bètacellen in de eilandjes van Langerhans. Naast tolbutamide omvat de groep alle tabletten waarvan de soortnaam begint met "gli-": glibenclamide, gliclazide en glimepiride.
Meer over tabletten - Overzicht tabletten
Een woord met veel betekenissen! De term "ik heb suiker" is gelukkig vervangen door "ik heb diabetes". En "een beetje suiker" of "ouderdoms-suiker" kan écht niet meer! Diabetes is een chronische ziekte met soms vérstrekkende gevolgen, of je nu alleen een dieet, danwel tabletten of insuline gebruikt. In het dagelijks leven bedoelen we met "suiker" de gewone (tafel)suiker die we gebruiken in allerlei vormen. Ook kandij, stroop en honing horen er bij. Ze leveren allemaal evenveel koolhydraten en energie.
Er zijn verschillende soorten suikers (of koolhydraten), die verschillen in samenstelling en de snelheid waarmee ze worden afgebroken tot glucose.
Meer over koolhydraten
"Suikervrij" is voorbij. Als u suiker en zoetigheden met mate gebruikt, en bij voorkeur in combinatie met andere voedingsmiddelen tijdens een maaltijd, dan stijgt de bloedglucose niet sneller dan van zetmeelproducten. Suiker en zoetigheden moeten wél worden meegerekend bij het totaal aan koolhydraten en calorieën, zeker als u overgewicht hebt.
Eten en drinken - Tussendoortjes, zoetstoffen en alcohol
Medische term voor een ziekteverschijnsel, passend bij een bepaalde aandoening. Bij diabetes kunnen kenmerkende symptomen ontstaan bij hoge glucosewaarden
Wat merk je van hoge glucosewaarden?
bij lage glucosewaarden
Klachten en verschijnselen van een hypo
of als gevolg van de verschillende complicaties. Meer daarover vindt u in het hoofdstuk Complicaties, waar ze stuk voor stuk worden besproken.
Medische term voor een aantal met elkaar samenhangende aandoeningen, zoals in "insuline-resistentie (of metabole) syndroom".
Hart- en vaatziekten
Type 2 diabetes wordt vaak behandeld met leefstijl-adviezen en tabletten, zolang het daarmee lukt de glucosewaarden min of meer normaal te houden. Sommige tabletten worden veel gebruikt, andere minder.
Behandeling - Tabletten
We hebben alle bloedglucoseverlagende tabletten in een overzicht gezet. De soortnaam is de officiële naam die ook in de vakliteratuur wordt gebruikt. De merknaam is de (vaak makkelijker in het gehoor liggende) naam die en fabrikant aan een middel geeft. Na verloop van tijd (bv als het octrooi op een nieuw middel is verlopen) vervalt de merknaam.
Overzicht tabletten (pdf)
=Transient Ischemic Attack: tijdelijke blokkade van de hersenvaatjes door vetpropje uit hersenslagader.
Hart- en vaatziekten - Overzicht
Groep ongunstige vetten in het bloed, vaak verhoogd bij diabetes.
Bloeddruk en bloedvetten - Bloedvetten
Wat men tussen de (drie) normale maaltijden door eet. Koolhydraatrijke tussendoortjes adviseert men bij diabetes wel om lage glucosewaarden tussen de maaltijden door te vermijden bij gebruik van tweemaal daags middellangwerkende of gemengde insuline. Bij tabletgebruik of een meermaal daags insuline-schema zijn ze meestal niet nodig.
Eten en drinken - Tussendoortjes, zoetstoffen en alcohol
De meest voorkomende vormen van diabetes mellitus.
Wat is diabetes? - Type 1 en type 2
Groep bloedglucoseverlagende middelen) die de werking van insuline verbeteren. Ze worden ook wel glitazonen genoemd, naar de beschikbare middelen pioglitazon en rosiglitazon.
Behandeling - Tabletten
Uitslapen betekent ook: later ontbijten dan normaal, of soms ontbijt en lunch samenvoegen tot een brunch. Wat doe je bij diabetes dan met je tabletten of insuline ?
Vakantie of iets te vieren? - Uitslapen
Meestal gebruikt in de term hart- en vaatlijden waarbij de grote bloedvaten zijn aangedaan. Bij diabetes betreft dat (naast de kransslagaders van het hart) vooral de slagaders in de hals en in de benen.
Hart- en vaatziekten
Uw diabetes gaat mee op vakantie..., maar hoe doet u dat?
Vakantie of iets te vieren? - Vakantie en reizen
Vertaling van vaker gebruikte Engelse term 'hypo-unawareness'. Dat betekent het niet tijdig voelen aankomen van een lage bloedglucose door ontbreken van de vroege klachten als eerste waarschuwings-signalen.
Mogelijke gevolgen van een hypo - "Verminderd hypo-gevoel"
Autonome neuropathie kan daarbij een rol spelen.
Autonome neuropathie
Bloedglucoseverlagend middel dat (net als sitagliptine) hoort tot de DPP-4- of incretine-afbraak-remmers.
Meer over tabletten
De adviezen die een diëtist geeft wanneer uw arts een dieet nodig vindt ter behandeling van een bepaalde aandoening, zoals diabetes, overgewicht, hoge bloeddruk of verhoogd cholesterol.
Eten en drinken - Voedingsadvies
Vast onderdeel van de jaarcontrole, en extra nodig bij klachten aan de voeten.
Inhoud van de jaarcontrole - Overzicht Jaarcontrole
Door zelf regelmatig uw voeten te onderzoeken kunt u problemen tijdig opsporen.
Infoblad Goede voetenzorg (pdf)
Groep van specialisten, die samenwerken om voetproblemen tijdig en deskundig aan te pakken. Tot het voeten-team kunnen horen: een podotherapeut, gipsverbandmeester, vaatchirurg, orthopedisch chirurg, orthopedisch schoenmaker, revalidatie-arts, internist (-endocrinoloog) en diabetesverpleegkundige.
Voetproblemen
Door goed voor uw voeten te zorgen kunt u voetproblemen, zoals een voetzweer, voorkomen.
Infoblad Goede voetenzorg (pdf)
Een voetzweer of voetulcus is een slecht genezende wond aan de voet, als ernstig gevolg van diabetische vaat- en/of zenuwschade.
Voetproblemen
Elk hoofdstuk in DIEP wordt afgesloten met een werkboek-vel. Dat verschijnt als u onderaan het scherm op de knop Werkboek klikt, waar u ook bent in dat hoofdstuk. U kunt het afdrukken en invullen, om te bespreken met uw zorgverlener.\nDaarnaast zijn er twee extra werkboekvellen, namelijk bij de "modules" over Diabetische neuropathie en Overgaan op insuline. Deze werkboekvellen kunt u zien, afdrukken en invullen door te klikken op de betreffende link als u aan het einde van die modules bent gekomen.
Het zelf bepalen van het glucosegehalte in het bloed via een vingerprik, met behulp van een bloedglucose-meter. Zo belangrijk, dat er een heel hoofdstuk aan is gewijd.
Overzicht
Kernpunt in het totale diabetes-management: de manier waarop u zelf met uw diabetes omgaat, de keuzen die u maakt en de beslissingen die u neemt, elke dag weer, om uw diabetes zo goed mogelijk geregeld en in balans te laten zijn.
Waarom het begrip "management"? - Zelfmanagement
Het zelf en zelfstandig op elkaar af stemmen van de insuline-dosis, de hoeveelheid koolhydraten in de voeding en de mate van inspanning, om hoge of lage glucosewaarden te vermijden of te corrigeren. Het is een vorm van "fijn-regulatie", welke alleen mogelijk is bij gebruik van (ultra-) kortwerkende insuline én na het leren "koolhydraten tellen". Met zelfregulatie kan men (bij insulinegebruik) beter inspelen op wisselende eettijden en hoeveelheden koolhydraten, zoals bij intensieve sportbeoefening, veel reizen of een anderszins ongeregeld leefpatroon (zoals ook bij kinderen en studenten).
Meer over zelfregulatie
De term wordt ook wel gebruikt in plaats van 'zelfmanagement', dat kan verwarrend zijn.
Zenuwen maken deel uit van ons zenuwstelsel. Elke zenuw is opgebouwd uit talloze zenuwvezels, die de communicatie verzorgen tussen de hersenen en de rest van ons lichaam. Ze geven bijvoorbeeld pijnprikkels door, of een (vaak onbewuste) opdracht om te bewegen (zoals een hand uitsteken).
Infoblad Zenuwstelsel (pdf)
Diabetes kan de zenuwen aantasten door schade aan de kleine bloedvaatjes van de zenuwen.
Diabetische neuropathie
De term 'zenuwen' wordt ook gebruikt om iemands gemoedstoestand weer te geven. Denk bijvoorbeeld aan "in de zenuwen zitten", "stalen zenuwen hebben" of "iemand op de zenuwen werken", of aan een woord als "zenuwachtig". Sommige mensen kunnen van diabetes "de zenuwen krijgen", maar dat heeft niets te maken met diabetische neuropathie! Bij al deze voorbeelden gaat het om iemands psychische gesteldheid...
Korte term voor pijnlijke neuropathie. Een vorm van perifere zenuwschade met onaangename gevoels-stoornissen, ook al worden die klachten niet door iedereen omschreven als "pijn".
Pijnlijke neuropathie - Klachten
Zenuwschade of neuropathie is één van de minst herkende complicaties van diabetes.
Diabetische neuropathie
Diabetische neuropathie of zenuwschade kan ernstige gevolgen hebben. Tijdige herkenning is belangrijk.\nHebt u last van uw voeten of onderbenen, en wilt u weten of deze klachten kunnen komen door neuropathie?\nEen vragenlijst kan helpen daar een antwoord op te geven.
Vragenlijst neuropathie (pdf)
Meer over de verschillende vormen van neuropathie vindt u onder de nadere info van het hoofdstuk Complicaties.
Het zenuwstelsel verzorgt de communicatie tussen alle delen van ons lichaam. Het bestaat uit een centraal deel (hersenen en ruggenmerg), dat via een netwerk van zenuwen is verbonden met spieren, zintuigen en organen.
Infoblad Zenuwstelsel (pdf)
Diabetes kan de zenuwen aantasten door schade aan de kleine bloedvaatjes van de zenuwen.
Diabetische neuropathie
Als u ziek bent (bijv. door griep) kan uw diabetes tijdelijk flink ontregeld raken, als u niet de juiste maatregelen neemt.
Hoe kan ik hoge waarden voorkomen?
Als iemand met diabetes een andere ernstige of chronische ziekte krijgt, moet soms anders met de diabetes worden omgegaan dan gewoonlijk. Bij onderzoek of opname in het ziekenhuis, anders dan voor de diabetes zelf, is het ook zaak ervoor te zorgen dat de diabetes niet nodeloos ontregelt.
Als andere ziekten zich aandienen...
We hebben alle adviezen over wat u moet doen als u ziek bent op een rij gezet.
Infoblad Wat doe ik als ik ziek ben (pdf)
Afkorting voor Zelfcontrole Op Andere Plaatsen. De term AST wordt vaker gebruikt: afkorting van het Engelse Alternative Site Testing. Als de vingertoppen te gevoelig zijn (geworden) kan dat, maar....
Zelfcontrole op andere plaatsten
Stoffen (uitgezonderd suiker) die dienen om voedingsmiddelen een zoete smaak te geven. Calorie-arme zoetstoffen zijn: acesulfaam, aspartaam, cyclamaat en saccharine. Ze worden gebruikt in 'zoetjes' en light-frisdranken. Calorie-rijke zoetstoffen zijn: sorbitol, mannitol, xylitol, isomalt, maltitol en lactitol. Ze beïnvloeden evenmin de bloedglucose, maar leveren wel calorieën (in de vorm van verzadigd vet) en kunnen diarree veroorzaken. Ze worden verwerkt in "suikervrije producten voor diabetici", die voor mensen met diabetes écht niet nodig zijn. Afgeraden dus!
Eten en drinken - Tussendoortjes, zoetstoffen en alcohol
Uzelf een zoete smaak afwennen is ook een goed plan...
De term die wij gebruiken voor de verschillende professionele hulpverleners die bij de zorg voor de mens met diabetes betrokken zijn: huisartsen, specialisten, verpleegkundigen, diëtisten, praktijkondersteuners, podotherapeuten, pedicures etc.
Introductie - Zorgverleners
De meest direct betrokkenen vatten we samen onder de term: uw diabetes-team.
Wie doet wat?
Als u zwanger wilt worden wanneer u diabetes hebt, zijn bepaalde voorzorgen en een deskundige begeleiding van groot belang.
Diabetes en zwangerschap - Zwangerschap bij type 2 diabetes
Vorm van diabetes welke ontstaat tijdens de zwangerschap en na de bevalling weer overgaat.
Diabetes en zwangerschap - Zwangerschapsdiabetes